Kryminolodzy z całej Polski spotkali się w Kortowie

Ponad 300 osób – ekspertów, biegłych, przedstawicieli nauki, wymiaru sprawiedliwości i służb mundurowych – spotkało się na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim podczas IV Kongresu Kryminologicznego. Tegoroczna edycja ma wyjątkowy charakter, ponieważ towarzyszy jej jubileusz 70-lecia prof. Wiesława Pływaczewskiego, jednego z twórców i najważniejszych przedstawicieli olsztyńskiego środowiska kryminologicznego.

Po Warszawie, Krakowie i Białymstoku przyszedł czas na Olsztyn. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski jest gospodarzem czwartej edycji kongresu (24-25.09.), który gromadzi naukowców i praktyków zajmujących się problematyką przestępczości i bezpieczeństwa.

Organizujemy największą w Polsce konferencję kryminologiczną. Wraz z zaproszonymi gośćmi, przedstawicielami instytucji i delegacjami liczba uczestników sięga około 300 osób”

– podkreśla dr Maciej Duda z Wydziału Prawa i Administracji UWM, jeden z organizatorów.

Uczestników IV Kongresu Kryminologicznego powitała dziekan Wydziału Prawa i Administracji UWM prof. Krystyna Szczechowicz, podkreślając jego znaczenie dla środowiska naukowego oraz szczególny wymiar tegorocznego spotkania, które odbywa się w roku 25-lecia Wydziału. Zaznaczyła również, że w ciągu ćwierćwiecza kryminologia stała się ważną częścią działalności naukowej i dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji UWM.

Prof. Wiesław Pływaczewski budował Katedrę Kryminologii i Kryminalistyki, skupił wokół siebie uczniów i współpracowników, a także zaszczepił miłość do kryminologii i kryminalistyki ogromnej rzeszy studentów. Dzięki niemu i jego współpracownikom na naszym wydziale uruchomiono kierunek kryminologia, który cieszy się ogromną popularnością. Profesor i jego współpracownicy przekraczali granice dyscyplin i badali różne aspekty przestępczości – od tej klasycznej, poprzez przestępczość środowiskową i zagrożenia dla dziedzictwa kulturowego, aż po nielegalne rynki czy współczesne formy przestępczości zorganizowanej. Dzięki temu pozycja naukowa naszego ośrodka została ugruntowana”

– mówiła dziekan Szczechowicz.

Jubileusz nestora olsztyńskiej kryminologii

IV Kongres Kryminologiczny dla społeczności Wydziału Prawa i Administracji UWM ma jeszcze jeden szczególny wymiar – jest okazją do uczczenia 70. urodzin prof. Wiesława Pływaczewskiego.

Jesteśmy niezmiernie wdzięczni za to, co pan zbudował na naszym wydziale, i mamy nadzieję, że nadal będzie pan pracował na jego rzecz”

– podkreśliła dziekan.

Rektor UWM prof. Jerzy Przyborowski, oficjalnie otwierając IV Kongres Kryminologiczny, mówił o wieloletnim dorobku prof. Wiesława Pływaczewskiego oraz podkreślał jego ogromny wkład w rozwój kryminologii na uczelni.

Gratuluję sukcesów, osiągnięć i jubileuszu urodzin, życząc jednocześnie, by sił starczało, aby dzieło, które pan zapoczątkował, nadal się rozwijało”

– zaznaczył rektor, podkreślając, że ma nadzieję, iż będzie się to działo przy współudziale profesora. Prof. Przyborowski wręczył jubilatowi adres okolicznościowy oraz upominek wraz z życzeniami zdrowia, pomyślności i dalszych sukcesów osobistych, które będą przekładały się również na sukces Uniwersytetu.

Prof. Wiesław Pływaczewski jest związany zarówno z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim, jak i ze środowiskiem akademickim Szczytna. W Wyższej Szkole Policji w Szczytnie, dziś Akademii Policji, pełnił funkcję komendanta-rektora. Konsekwentnie łączy perspektywę naukową z praktyką, a jego dorobek obejmuje około 300 publikacji, w tym autorskie monografie, redakcje prac zbiorowych, artykuły i rozdziały oraz liczne projekty badawcze. W 2002 r. od podstaw stworzył jednostkę zajmującą się kryminologią, która z czasem przekształciła się w Katedrę Kryminologii i Kryminalistyki. Wokół niej zbudował środowisko określane dziś mianem Olsztyńskiej Szkoły Ekokryminologii. Jego wkład w kształcenie kolejnych pokoleń kryminologów jest ogromny.

Największym osiągnięciem nauczyciela akademickiego jest stworzenie szkoły, wspólnoty ludzi, którzy potrafią samodzielnie myśleć, rozwijać otrzymane idee i twórczo się ze swoim mistrzem spierać”

– zaznaczyła w laudacji dr hab. Marta Romańczuk-Grącka, prof. UWM, prodziekan ds. kształcenia WPiA UWM.

Sam jubilat także podkreślił, że największą satysfakcję daje mu dziś spotkanie z wychowankami i współpracownikami. Podziękował również za jubileuszowe laudacje i obecność licznych gości.

Najważniejsze jest to, co pozostawiamy po sobie. A tym jesteście przede wszystkim wy. Zaczynaliśmy jako młodzi ludzie, a dzisiaj widzę przed sobą ekspertów w różnych dziedzinach zwalczania przestępczości, którzy pełnią ważne funkcje i odpowiadają za poszczególne obszary bezpieczeństwa państwa”

– mówił do swoich uczniów prof. Wiesław Pływaczewski.

Profesor wspominał również swoją drogę zawodową, łączącą Akademię Policji w Szczytnie z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim. Jak zaznaczył, przez lata funkcjonował na styku świata nauki i praktyki policyjnej. Szczególne miejsce w jego działalności zajmowała Warmia i Mazury, których dziedzictwo kulturowe stało się także jednym z obszarów jego zainteresowań naukowych.

W wystąpieniu przypomniał również swoich mistrzów i nauczycieli akademickich, w tym profesorów związanych z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetem Łódzkim, a także prof. Brunona Hołysta, którego określił mianem jednej z najważniejszych postaci polskiej kryminologii.

Kryminologia nas łączy, ponieważ jest dziedziną interdyscyplinarną. Chylimy czoła wobec wszystkiego, co zostało wymyślone i co służy poprawie bezpieczeństwa państwa, społeczeństwa i świata”

– zaznaczył jubilat.

Prof. Wiesław Pływaczewski wiele miejsca poświęcił także rodzinie, dziękując za wieloletnie wsparcie żonie, córce oraz wnukom. Podkreślił, że bez ich obecności i cierpliwości jego osiągnięcia naukowe i zawodowe nie byłyby możliwe.

Dożywocie. Czy kara może mieć koniec?

Jubileusz profesora był jednak tylko jednym z ważnych punktów dwudniowego spotkania. W centrum kongresu znalazły się przede wszystkim aktualne problemy kryminologii – od funkcjonowania systemu penitencjarnego, przez przestępczość seksualną, po nowe wyzwania związane z konfliktami zbrojnymi i bezpieczeństwem turystycznym.

Jednym z najtrudniejszych tematów poruszanych podczas konferencji jest resocjalizacja osób odbywających karę dożywotniego pozbawienia wolności. Podstawowym paradoksem tego zagadnienia jest to, że resocjalizacja zakłada przygotowanie człowieka do powrotu do społeczeństwa, natomiast dożywocie z założenia takiego powrotu nie przewiduje.

Nawet jeśli te osoby nie wrócą do społeczeństwa, musimy zrobić wszystko, żeby zachowały swoje poczucie godności i człowieczeństwo. Resocjalizacja ma również wymiar praktyczny. Chodzi o bezpieczeństwo innych więźniów i funkcjonariuszy, ale także o przeciwdziałanie apatii, depresji i poczuciu bezsensu u samych skazanych”

– mówi por. Paulina Kreńska, funkcjonariuszka Służby Więziennej, starsza psycholog oddziału terapeutycznego. Jej zdaniem skuteczność takiego procesu wymaga motywacji osoby odbywającej karę.

Dr hab. Monika Kotowska, prof. UWM z Katedry Kryminologii i Kryminalistyki UWM zwraca uwagę na to, że resocjalizacja ma sens przede wszystkim wówczas, gdy skazani mogą liczyć na warunkowe przedterminowe zwolnienie.

W Polsce dotychczas tylko dwie osoby skazane na dożywotnie pozbawienie wolności skorzystały z możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia. To szczególnie istotne w perspektywie starzenia się społeczeństwa. Sędziowie będą musieli stawać przed dylematem, czy takie osoby będą musiały w tych więzieniach umierać, czy też dawać im szansę, żeby już zresocjalizowane mogły opuścić więzienie”

– zauważa badaczka.

Estoński „cud penitencjarny”

Transformacji systemu więziennictwa w Estonii przyjrzał się mgr Szymon Nawrocki ze Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Państwo, o którym opowiadał, przeszło od modelu postsowieckiego do nowoczesnego systemu penitencjarnego. Zamknięto stare jednostki, wybudowano trzy nowe i ograniczono znaczenie więziennej subkultury.

Efekty są na tyle znaczące, że Estonia zdecydowała się udostępnić część więzienia w Tartu Szwecji, która zmaga się z przeludnieniem własnych jednostek – wyjaśnia doktorant i dodaje, że wraz z innymi naukowcami badali estońskie rozwiązania na miejscu, odwiedzając wszystkie trzy jednostki penitencjarne. Na pytanie, czy podobny model można wprowadzić w Polsce, odpowiada, że przy naszej populacji więziennej byłoby to bardzo ciężkie do zrealizowania. – Warto jednak korzystać z konkretnych estońskich rozwiązań, szczególnie dotyczących traktowania osób pozbawionych wolności i warunków odbywania kary.

Gwałt, prawo i społeczne emocje

Podczas kongresu eksperci analizowali również m.in. reakcję prawną na przestępstwo zgwałcenia. Mgr Sebastian Traczyk z Wydziału Prawa Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie zwracał uwagę, że sposób postrzegania przestępczości seksualnej jest silnie związany ze zmianami społecznymi i kulturowymi.

Przestępstwo zgwałcenia jest problemem mocno uwarunkowanym kulturowo i podatnym na różnego rodzaju przeobrażenia społeczne, kulturowe i obyczajowe. Od 1997 r. praktycznie każdy projekt, który się pojawiał, miał jakąś cechę związaną z populizmem penalnym. Jednym z najbardziej sztandarowych przykładów jest zmiana trybu ścigania zgwałcenia z 2013 roku, mówiąca o tym, że nie trzeba już osobiście zgłaszać przestępstwa. Analiza danych statystycznych wykazuje jednak, że zmiana trybu ścigania w żaden sposób nie wpłynęła na liczbę stwierdzanych przestępstw zgwałcenia.

– podkreśla młody badacz.

Wojna zmienia kryminologię

Jednym z najbardziej aktualnych tematów kongresu były także zmiany związane ze współczesnymi konfliktami zbrojnymi. Prof. Leszek Wieczorek z Departamentu Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej przedstawił propozycje zmian prawa karnego na czas wojny.

Oblicze wojny się bardzo zmienia. Drony, rakiety dalekiego zasięgu i bezzałogowe systemy sprawiają, że tradycyjne rozumienie kontaktu z przeciwnikiem coraz częściej nie odpowiada rzeczywistości. Potrzebna jest refleksja nad odpowiedzialnością żołnierzy, którzy po przeżyciu silnego szoku opuszczają jednostkę, a następnie do niej wracają”

– podkreśla prelegent.

Jego zdaniem warto także rozwijać nowy obszar badań – kryminologię wojny.

Warmia i Mazury też mają swoją przestępczość

Podczas kongresu nie zabrakło również tematyki związanej bezpośrednio z regionem. Dr Maciej Duda prowadzi badania nad przestępczością turystyczną na Warmii i Mazurach. To obszar wciąż słabo rozpoznany, ponieważ tego rodzaju nieposzanowanie prawa nie jest wyodrębnione jako osobna kategoria w statystykach.

Specyfika regionu sprawia, że pojawiają się charakterystyczne zagrożenia, które nie występują np. w Warszawie czy Krakowie, takie jak kradzieże silników z jachtów, prowadzenie jednostek pływających pod wpływem alkoholu czy włamania do obiektów wypoczynkowych i gospodarstw agroturystycznych. Chcemy sprawdzić, czy zwiększający się ruch turystyczny wpływa również na poziom przestępczości oraz jak rozwijać turystykę w sposób bezpieczny dla mieszkańców”

– zaznacza dr Maciej Duda.

Organizatorami IV Kongresu Kryminologicznego są Polskie Towarzystwo Kryminologiczne im. prof. Stanisława Batawii oraz Katedra Kryminologii i Kryminalistyki WPiA UWM.

Relację przygotowała Sylwia Zalewska z „Wiadomości Uniwersyteckich” oraz Maja Stryjewska.