Na Wydziale Teologii UWM w dniach 18-19 listopada odbywały się XXVII Dni Interdyscyplinarne. Tematem przewodnim wydarzenia uczyniono teologię i sztukę. Organizatorami były UWM oraz Uniwersytet Katolicki w Rużomberku (Słowacja).

Organizowane na Wydziale Teologii UWM Dni Interdyscyplinarne od lat są przestrzenią dialogu teologii z innymi naukami, m.in. filozofią, pedagogiką, psychologią, antropologią kulturową, historią czy historią sztuki. Każda edycja spotkań ma swój temat przewodni, który skupia specjalistów z różnych dziedzin nauki. Wśród tematów ostatnich lat było m.in. wychowanie, ojciec i ojcostwo, proces beatyfikacyjny, relacje nauki i teologii oraz Biblia.
To już 27. dni dialogu teologii z innymi dziedzinami wiedzy. Chcemy opowiadać o korelacji, zależnościach, jakie zachodzą pomiędzy teologią a sztuką. Nie tylko dzisiaj, ale także historycznie”
– mówi „Wiadomościom Uniwersyteckim” ks. dr hab. Piotr Towarek z Wydziału Teologii UWM, przewodniczący komitetu organizacyjnego.
Wśród uczestników konferencji są naukowcy z polskich ośrodków naukowych oraz zagranicznych, m.in. z uczelni włoskich (Florencja, Bolonia, Rzym) i z Uniwersytetu Katolickiego w Rużomberku na Słowacji, współorganizatora wydarzenia. Organizator dodaje, że poruszana tematyka będzie różnorodna, bo sztuka ma różne oblicza.
Jestem muzykologiem i wiem, że są różne obszary związane z muzyką. Nie każda muzyka jako sztuka nadaje się do tego, by przedstawiać ją w kościele w czasie liturgii – uważa ks. prof. Towarek. Dodaje, że misją konferencji jest, poza dialogiem, ewangelizowanie kultury. – Jan Paweł II mówił, że powinniśmy wyrażać wiarę przez kulturę, przez malarstwo, rzeźbę, muzykę. Chcemy przez te dni ukazać piękno i niesamowitą więź, jaka zachodzi między teologią a sztuką czy nawet architekturą. Chcemy pokazać, że są obszary, które mogą służyć w pewien sposób teologii i dać przestrzeń do wyrażenia Ewangelii”.

Konflikt społeczny wokół dzieł sztuki kościelnej
Dr hab. Piotr Birecki, prof. UMK i kierownik Katedry Zabytkoznawstwa i Muzealnictwa, przygotował prelekcję „Sagrada Familia w Barcelonie i Sacré-Cœur w Paryżu. Budynek kościelny w centrum konfliktu społecznego”. Porusza w nim problem tzw. ikonoklazmu, związanego z niszczeniem dzieł sztuki kościelnej.
Posłużyłem się dwoma przykładami, czyli kościołem Sacré-Cœur w Paryżu i Sagrada Familia w Barcelonie, które są takim medium konfliktu społecznego pomiędzy grupami, które się określa jako prawicowe i lewicowe. Są to jednocześnie naprawdę wybitne dzieła sztuki: jedno sztuki hiszpańskiej, drugie, z przełomu XIX i XX wieku, odgrywa ważną rolę w pejzażu dzisiejszego Paryża”
– zdradza mediom uniwersyteckim prof. Piotr Birecki. Dodaje, że sam konflikt o dzieło sztuki sakralnej nie jest niczym nowym, bo znany był już w średniowieczu, a potem w okresie reformacji. Związane z tym konfliktem problemy mają bardziej podłoże społeczne niż religijne.
Budowa kościoła Sagrada Familia była realizowana przez bardzo konserwatywne, prawicowe środowiska burżuazji hiszpańskiej. Spowodowało to, że część społeczeństwa, która była wykorzystywana do ciężkiej pracy, widziała w tym kościele symbol ucisku. W związku z tym podejmowano kilka prób zniszczenia tego kościoła. W czasie wojny domowej w Hiszpanii kościół został częściowo zniszczony, próbowano także wysadzić wieżę. Dla rewolucjonistów był to symbol tego, że Hiszpania nie chce się zmieniać, a patrzy tylko wstecz”.
Prelegent dodaje, że fundacja kościoła, jego budowa i dekoracja nigdy nie są neutralne. Przykładem tego jest także kościół Sacré-Cœur w Paryżu i Wzgórze Męczenników, na którym powstał.
Dla katolików jest to miejsce męczeństwa świętych, a dla komunardów (uczestnicy Komuny Paryskiej z 1871 r. – przyp. red.) to jest miejsce egzekucji. W związku z tym budowanie kościoła w takim miejscu musiało wywołać konflikt”
– uważa prof. Piotr Birecki.
Teologia wyrażona obrazem
Ks. prof. Witold Kawecki, kierownik Katedry Komunikacji Kulturowej i Artystycznej na UKSW, podczas Dni Interdyscyplinarnych prezentował wykład o sztuce jako teologii wizualnej.
Teologię powinniśmy opowiadać nie tylko słowem, ale i obrazem. Jest to szalenie ważne dzisiaj, w świecie, gdzie jest dyktatura obrazu i wszyscy posługujemy się ikonkami. Caravaggio służy mi jako dobry przykład do tego, jak pięknie i jak mocno można teologię opowiadać obrazem, twórczością, malarstwem. Możemy w sposób cudowny dotykać transcendencji, opowiadać Boga, który jest nieogarnięty. Tam, gdzie słowo już nie jest w stanie wypowiedzieć do końca i opisać rzeczywistości, przychodzi obraz, który mówi zacznie więcej, który jest w stanie zrobić nam odcienie sytuacji, także tej metafizycznej. Dlatego sztuka jest niezwykle ważna dla Kościoła, dla teologii”
– uważa ks. prof. Witold Kawecki. Dodaje, że posłuży się przykładami dzieł Caravaggia, które uważa za uniwersalne i bardzo potrzebne współczesnemu człowiekowi. –
Zatrzymałem się szczególnie na jednym z dzieł: „Powołaniem św. Mateusza”, które pokazuje, jak słowo nie byłoby w stanie wypowiedzieć tego, co ten obraz wypowiada ewangelicznie, religijnie, teologicznie”.
Aranżacja wnętrz a teologia
Jednym z prelegentów był także ks. dr hab. Marek Jodkowski, prof. UWM, wykładowca na Wydziale Teologii oraz archidiecezjalny konserwator zabytków i dyrektor Wydziału Sztuki Kościelnej Archidiecezji Warmińskiej. Podczas wydarzenia przybliżył temat „Artystyczna aranżacja obiektów sakralnych. Uwagi na marginesie współczesnych projektów dekoracyjnych”.
Nawiązywałem do tego, jak wygląda styk świata sztuki i problemów związanych z aranżacjami wnętrz współczesnych obiektów sakralnych, jak kaplice i kościoły. Wiemy, że Kościół był zawsze mecenasem sztuki. Widoczne w nim były trendy przemian artystycznych, które dokonywały się w świecie. Natomiast XIX i XX wiek przyniósł nam nową rzeczywistość. Niekoniecznie ta sztuka, która zagościła w przestrzeni publicznej, znalazła swój poklask w obiektach sakralnych. Ta rzeczywistość dotyczy również współczesnych realizacji”
– mówi „Wiadomościom Uniwersyteckim” ks. dr hab. Marek Jodkowski, prof. UWM. Dodaje, że tam, gdzie powstają świątynie, potrzeba tzw. ręki artystycznej:
Często ta ręka artystyczna dominuje nad refleksją teologiczną, a jednak przy tych realizacjach musi być punkt zbieżny, gdzie teolog wskazuje na to, co ma być wykonane. Interpretacja artystyczna musi się pokrywać z tym, co jest interpretacją teologiczną”.
Prelegent zwraca uwagę także na aranżację wnętrz i dostosowanie do wymogów liturgicznych dawnych obiektów sakralnych.
Dawne obiekty, które były w rękach katolickich, wymagają pewnego rodzaju dostosowania i kreacji wnętrza, która będzie odpowiadała wymogom Soboru Watykańskiego II. Innym tematem są realizacje we wnętrzach kościołów, które zostały przejęte przez Kościół katolicki, np. kościoły poewangelickie na Warmii i Mazurach”.
– zwraca uwagę ks. prof. Jodkowski.
Dni Interdyscyplinarne to wydarzenie międzynarodowe, dlatego jego otwarcia dokonali przedstawiciele dwóch uczelni: dr Sylwia Mikołajczak, prodziekan ds. kształcenia i studentów z Wydziału Teologii UWM oraz prof. Radoslav Lojan, dziekan Wydziału Teologii na Uniwersyteckie Katolickim w Rużomberku.
Z racji, że tematem przewodnim jest sztuka, spotkaniu towarzyszy wystawa prac z Warmińskiej Pracowni Ikony oraz fotografii ks. dr. hab. Zbigniewa Stępniaka, prof. UWM.

Materiał przygotowała Anna Wysocka z „Wiadomości Uniwersyteckich”.
RADIO UWM FM