RADIO UWM FM Od skuteczniejszej klimatyzacji, przez badania nad bakteriami przenoszonymi przez kleszcze, aż po analizę sytuacji politycznej w Gruzji. Naukowcy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie otrzymali dofinansowanie Narodowego Centrum Nauki w konkursie MINIATURA 10. Pięcioro badaczy opowiedziało na antenie Radia UWM FM o swoich projektach, planowanych eksperymentach i możliwościach, jakie otwiera przed nimi przyznane wsparcie.
Konkurs MINIATURA skierowany jest do naukowców na wczesnym etapie kariery. Przyznawane w nim środki pozwalają na przeprowadzenie badań wstępnych i pilotażowych, które mogą stać się podstawą większych projektów naukowych. Wśród tegorocznych laureatów znaleźli się przedstawiciele czterech wydziałów UWM, zajmujący się zagadnieniami z zakresu nauk technicznych, medycznych, społecznych i prawnych.
Czy klimatyzacja może działać skuteczniej?
Dr inż. Aldona Skotnicka-Siepsiak z Wydziału Geoinżynierii zajmie się badaniem efektu Coandy, czyli zjawiska polegającego na przyleganiu strumienia powietrza do pobliskiej powierzchni. Naukowczyni chce sprawdzić, jak na jego przebieg wpływa chropowatość ścian i innych przegród budowlanych.
W przeciwieństwie do standardowych badań prowadzonych na gładkich powierzchniach eksperyment uwzględni 14 różnych rodzajów chropowatości. Wyniki mogą w przyszłości pomóc w projektowaniu skuteczniejszych systemów wentylacji i klimatyzacji.
Chcielibyśmy, żeby ta histereza efektu Coandy przełożyła się na poprawę warunków w pomieszczeniach, które są wentylowane i klimatyzowane. […] Mamy strefy gdzieś blisko nawiewników, gdzie w warunkach letnich, jak włączona jest klimatyzacja, mamy napływ bardzo zimnego strumienia powietrza, a gdzieś obok, w niedalekiej odległości, mamy już to powietrze niewymieszane z tego klimatyzatora i jest tam już bardzo ciepło. […] Chcielibyśmy […] wykorzystać taką możliwość naprzemiennego przylegania strumienia powietrza do przegród budowlanych”
– wyjaśnia badaczka.
Dzięki grantowi możliwa będzie modernizacja stanowiska laboratoryjnego, w tym systemu pomiaru ciśnienia oraz wentylatorów. Projekt zaplanowano na rok, ale pierwszych wyników naukowczyni spodziewa się już po kilku miesiącach.
Czego jeszcze nie wiemy o bakteriach przenoszonych przez kleszcze?
Dr Hanna Szymańska z Wydziału Nauk o Zdrowiu przyjrzy się bakteriom z rodzaju Francisella, występującym u kleszczy. Niektóre z nich, w tym Francisella tularensis, mogą wywoływać tularemię – rzadką chorobę zakaźną ludzi i zwierząt.
Fot.: dr Hanna Szymańska / Archiwum prywatne
Badania obejmą dwa gatunki kleszczy zbieranych na Warmii i Mazurach oraz Dolnym Śląsku. Naukowczyni sprawdzi, jak często występują w nich wspomniane bakterie i czy ich obecność zależy od gatunku kleszcza, regionu lub środowiska. Zaplanowano również badania krwi mieszkańców województwa warmińsko-mazurskiego, w tym leśników, pozwalające ocenić ich ewentualny wcześniejszy kontakt z patogenem.
Kiedy mówimy o chorobach odkleszczowych, to najczęściej mamy na myśli boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu. Ale trzeba też wiedzieć, że kleszcze mogą być związane z występowaniem innych, rzadkich patogenów. Jednym z nich jest właśnie Francisella tularensis, która […] wywołuje tularemię, rzadką chorobę odzwierzęcą. […] W ostatnim czasie zaobserwowano wzrost liczby zgłaszanych przypadków. Dlatego też uznałam, że warto przyjrzeć się bliżej temu zagadnieniu, zwłaszcza że nie mamy danych środowiskowych dotyczących występowania tych bakterii w kleszczach”
– tłumaczy dr Hanna Szymańska.
Projekt ma charakter pilotażowy. Uzyskane wyniki mogą pomóc w zaplanowaniu szerszych badań nad mikroorganizmami występującymi u kleszczy oraz ich znaczeniem dla zdrowia publicznego.
Czy pandemia zmieniła charakter zabójstw w Polsce?
Dr Andrzej Gawliński z Wydziału Prawa i Administracji zbada wpływ pandemii COVID-19 na strukturę i specyfikę zabójstw w Polsce. Inspiracją były statystyki policyjne wskazujące na wyraźny wzrost liczby tych przestępstw w 2020 roku, po wcześniejszym wieloletnim trendzie spadkowym.
Fot.: dr Andrzej Gawliński / Archiwum prywatne
Badacz przeanalizuje akta prawomocnie zakończonych spraw w dwóch sądach okręgowych w Warszawie oraz w sądzie w Katowicach. Interesują go nie tylko okoliczności i motywy zabójstw, ale również zachowania sprawców po dokonaniu przestępstwa. Analiza obejmie okres przed pandemią, w jej trakcie i po zniesieniu obostrzeń.
Będę badał zabójstwa pod kątem wielu elementów. Nie tylko sprawca i pokrzywdzony, ale też sam czyn, lokalizacja tego czynu, sposoby zacierania śladów, bo to też jest ciekawe, mieliśmy lockdown. Były dość duże obostrzenia, więc będę badał też, jak ten fakt mógł wpłynąć na kwestię pozbywania się zwłok, zacierania śladów, bo te możliwości były mniejsze”
– mówi dr Andrzej Gawliński.
Naukowiec ma nadzieję, że ustalenia okażą się przydatne w praktyce śledczej, szczególnie w przypadku ewentualnych przyszłych sytuacji wymagających masowej izolacji społeczeństwa.
Nowe możliwości wykorzystania pomiarów satelitarnych
Dr inż. Patrycja Wyszkowska z Wydziału Geoinżynierii otrzymała finansowanie na badania nad wykorzystaniem metody Msplit estymacji do opracowywania danych GNSS, czyli danych pochodzących z systemów nawigacji satelitarnej, takich jak GPS.
Metoda opracowana kilkanaście lat temu na UWM przez prof. Zbigniewa Wiśniewskiego może pomóc w analizowaniu pomiarów obarczonych znacznymi błędami oraz w identyfikowaniu przemieszczeń terenu. Badaczka zamierza sprawdzić jej przydatność najpierw na danych symulowanych, a następnie na wynikach rzeczywistych pomiarów terenowych.
Wcześniej skupiałam się na zastosowaniu tej metody w analizie deformacji, jak i w opracowaniu danych pochodzących ze skaningu laserowego. Tym razem właśnie będą to opracowywane dane GNSS. Techniki satelitarne są bardzo szeroko wykorzystywane w geodezji, więc myślę, że nadszedł ten czas, żeby zastosować tę metodę również tutaj”
– wyjaśnia dr inż. Patrycja Wyszkowska.
Dofinansowanie jest dla niej szczególnie ważne, ponieważ o granty NCN starała się już wcześniej. Tym razem projekt został pozytywnie oceniony, a uzyskane wyniki mają stanowić podstawę do przygotowania kolejnego wniosku w konkursie SONATA.
Co utrzymuje stabilność polityczną Gruzji?
Dr Maryana Prokop z Wydziału Nauk Społecznych będzie badała mechanizmy stabilności politycznej Gruzji w warunkach postępującej autokratyzacji. Szczególnie interesują ją tak zwane reżimy hybrydowe, które łączą elementy demokracji i autorytaryzmu.
Fot.: dr Maryana Prokop / Archiwum prywatne
Badaczka opracowała koncepcję „stabilności patchworkowej”, odwołującą się do różnych, nie zawsze zgodnych ze sobą mechanizmów utrzymywania władzy. Dzięki dofinansowaniu NCN będzie mogła zweryfikować swoje założenia podczas wyjazdu badawczego do Gruzji, gdzie planuje konsultacje z naukowcami, współpracę z ośrodkami analitycznymi i analizę materiałów źródłowych.
Problem pojawia się wtedy, jak te reżimy hybrydowe utrzymują tę swoją stabilność, ponieważ z jednej strony mają cechy, które dają stabilność demokracji, z drugiej strony mają cechy, które dają stabilność autorytaryzmowi. I pojawia się taki dylemat, ponieważ te cechy się wykluczają. W demokracji mamy wolne wybory, utrzymanie tej legitymizacji poprzez uczciwość, demokratyczność […]. W autorytaryzmie mamy siłę, presję, przymus”
– tłumaczy dr Maryana Prokop.
Naukowczyni ma nadzieję, że opracowana przez nią koncepcja okaże się przydatna również w badaniach innych państw o hybrydowych systemach politycznych. Zebrane materiały mają posłużyć do przygotowania kolejnych publikacji naukowych.
Wszystkie pięć projektów łączy chęć poszukiwania odpowiedzi na pytania, które mogą mieć znaczenie nie tylko dla rozwoju nauki, ale także dla codziennego życia, zdrowia, bezpieczeństwa i rozumienia współczesnego świata.
Z badaczami rozmawiali Aleksandra Fulara, Żaneta Kulawczyk oraz Paweł Obrycki.
Czytaj dalej
