„Przewartościowania Europy Wschodniej: polityka, społeczeństwo, kultura” – konferencja na Wydziale Humanistycznym UWM

 „Przewartościowania Europy Wschodniej: polityka, społeczeństwo, kultura” – to hasło międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w dniach 18-19 czerwca na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Około 80 naukowców z wszystkich wiodących polskich ośrodków badawczych dyskutowało o przemianach zachodzących m.in. w Federacji Rosyjskiej, Ukrainie i na Białorusi.

Organizatorami konferencji były: Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Instytut Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UWM oraz Instytut Historii UWM.

Europa Wschodnia pozostaje przestrzenią dynamicznych przemian, sporów o pamięć, tożsamość i przyszłość. To właśnie wokół tych zagadnień będziemy w ciągu dwóch dni prowadzić nasze dyskusje. Przygotowując tematykę konferencji postawiliśmy akcent na przewartościowanie Europy Wschodniej”

– mówił podczas otwarcia konferencji jej organizator, prof. Aleksander Kiklewicz z Wydziału Humanistycznego UWM. Podkreślił, że jest to obszar szczególnie istotny dla Polski oraz całej Unii Europejskiej pod względem geopolitycznym, przemysłowym, gospodarczym, kulturowym, a ostatnio także egzystencjalnym.

Zmiany, które dokonały się w tej części świata w ciągu ostatnich dziesięcioleci w znaczący sposób wpłynęły nie tylko na nasz region, lecz także na kształt współczesnej Europy Zachodniej i Centralnej oraz na porządek międzynarodowy – mówił organizator konferencji.”

Prof. Kiklewicz dodał też, że potrzebujemy rzetelnej wiedzy, aby lepiej zrozumieć współczesną tożsamość Europy Wschodniej oraz procesy, które ją kształtują. Z organizatorem konferencji rozmawiała nasza reporterka Mel Antoniuk. Posłuchajcie!

Prof. Jakub Sawicki, prorektor UWM ds. nauki i współpracy międzynarodowej odniósł się do procesu zmian w Europie Wschodniej.

Chyba nie ma bardziej dynamicznego politycznie i społecznie regionu w tej części świata. Nie ma chyba również drugiego regionu, który byłby poddawany tak silnym wpływom dezinformacji”

– mówił prorektor. Dodał, że dynamika w Europie Wschodniej zmienia układy sił w polityce europejskiej, a postrzeganie społeczne tego regionu zdominowane jest przez kontekst militarny.

To się powoli zmienia, np. Ukraina już nie jest postrzegana tylko jako ofiara agresji, ale też jako kraj o dużym potencjale technologicznym. Chociaż aspekt militarny i polityczny zdeterminował inne, Europa Wschodnia ma bardzo dużo do zaoferowania w kontekście kultury.”

Dr hab. Aneta Jachimowicz, prof. UWM i prodziekan Wydziału Humanistycznego zwróciła uwagę na pojęcie Europy Wschodniej.

Sam termin Europy Wschodniej od lat budzi dyskusję. Dla jednych jest to kategoria geograficzna, a dla innych polityczna, historyczna czy kulturowa. Niektórzy uważają nawet, że mentalna. Zależnie jednak od przyjętej perspektywy badawczej nie ulega wątpliwości, że jest to obszar, który od dziesięcioleci pozostaje przestrzenią intensywnych przemian i procesów kształtujących współczesny obraz Europy. Jeszcze kilka lat temu wielu badaczy uważało, że Europa Wschodnia staje się regionem coraz bardziej przewidywalnym. Wydarzenia ostatnich lat pokazały coś innego i nie myślę tylko o wojnie na Ukrainie. Historia pokazała, że nie czyta naszych podręczników i nie zawsze podporządkowuje się do naszych prognoz badawczych. Zmianie ulegają nie tylko układy geopolityczne, lecz także społeczne wyobrażenia, narracje historyczne, polityka pamięci, relacje między państwami oraz sposoby definiowania tożsamości narodowych i regionalnych”

– mówiła prof. Jachimowicz.

Prof. Joachim Diec, kierownik Katedry Badań nad Obszarem Euroazjatyckim Uniwersytetu Jagiellońskiego przybliżył zagadnienie demografii narodów Europy Wschodniej. Mówił o kryzysie demograficznym za naszą wschodnią granicą (np. na terenach dawnego ZSRR), ale także w innych krajach, m.in. w Chinach czy Indiach. Zwrócił także uwagę na pewien paradoks – im bardziej politycy zajmują się pojęciem rodziny i zwracają uwagę na tradycyjne wartości, w tym gorszej kondycji ta rodzina jest.

Kiedy doszło do aprecjacji (wzrostu wartości – red.) rodziny, do podniesienia na piedestał tzw. tradycyjnych wartości, w tym wartości rodzinnych, dochodzi do prawdziwej klęski demograficznej”

– mówił prelegent, podając przykłady, jak bardzo wyludniają się niektóre tereny np. Rosji.

Prof. Wojciech Włodarkiewicz z Wojskowej Akademii Technicznej opowiedział o czynnikach kształtujących politykę bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Poruszył m.in. historię tradycji imperialnej, do której obecna Rosja nawiązuje, ale także położenie geograficzne tego kraju i zasoby energetyczno-paliwowe (wykorzystywane jako element wywierania wpływu na inne kraje).

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie podczas konferencji reprezentowała m.in. dr Renata Rozbicka. Opowiadała o tym, w jaki sposób polskie tygodniki opinii narzucają czytelnikowi punkt widzenia na temat Ukrainy, Rosji i Białorusi.

Zdaniem prof. Aleksandra Kiklewicza, wyniki badań prezentowane podczas konferencji mogą mieć znaczenie praktyczne.

Lepsze zrozumienie Europy Wschodniej może pomóc w budowaniu współpracy z państwami aspirującymi do członkostwa w Unii Europejskiej, takimi jak np. Mołdawia, która w Polsce wciąż jest stosunkowo mało słabo znana. Jednocześnie wiedza naukowa może okazać się bardzo przydatna w analizowaniu współczesnych zagrożeń związanych z wojną informacyjną i działaniami hybrydowymi, prowadzonymi przez Rosję przeciwko państwo europejskim”

– uważa prof. Kiklewicz.

W wydarzeniu uczestniczyło około 80 naukowców z różnych ośrodków akademickich. Program konferencji obejmował ponad 70 referatów prezentowanych przez specjalistów z zakresu nauk politycznych, historii, socjologii, ekonomii, medioznawstwa, kulturoznawstwa, językoznawstwa i innych dyscyplin humanistycznych oraz społecznych.

Relację przygotowała Anna Wysocka z „Wiadomości Uniwersyteckich”.