RADIO UWM FM W pierwszej połowie czerwca miała miejsce wzmożona praca na polu radioteleskopu LOFAR w Bałdach. Wymieniono tam większość elektronicznych analizatorów sygnału, co zaowocowało znacznym polepszeniem parametrów tego instrumentu. Tym samym wszedł on na poziom określany jako LOFAR 2.0.
Instrument w Bałdach, oznaczony jako PL612, był drugą po szwedzkiej międzynarodową stacją LOFAR, gdzie dokonano tej transformacji. Stacja w Bałdach to część wielkiego europejskiego interferometrycznego systemu stanowiącego podstawę dla konsorcjum LOFAR-ERIC. Aktualnie LOFAR złożony jest z 52 stacji obserwacyjnych, z których 3 znajdują się na terenie Polski. Elementy LOFARa to anteny fazowe sterowane przez skomplikowane systemy elektroniczne, które przetwarzają sygnały odbierane przez tysiące detektorów (w PL612 jest to blisko 3,3 tysiąca dipolowych anten) , a po procesie digitalizacji przesyłają je do dalszej analizy jako strumień danych w Internecie. W LOFAR 2.0 system jest przystosowany do transferu na poziomie nawet 100 Gb/s z każdej stacji.
Pierwszy etap zmiany miał miejsce jeszcze w grudniu 2025 roku, gdy do magazynu w UWM dotarł transport elementów elektronicznych nie tylko dla naszego radioteleskopu, ale też dla stacji w Borówcu pod Poznaniem oraz z Łazach koło Krakowa. Zgodnie z przyjętym planem, na początku lipca pracownicy Centrum Diagnostyki Radiowej Środowiska Kosmicznego UWM przez kilka dni wymontowali praktycznie wszystkie umieszczone w 8 szafach rakowych elementy oraz, co najważniejsze zdemontowali blisko 400 kilkumetrowych kabli.
Główne prace montażowe rozpoczęły się 15 lipca i potrwały do 19 lipca. W tym czasie każdego dnia na terenie stacji przebywali dwaj inżynierowie z ASTRON w Niderlandach (Henri Meulman i Sjouke Kuindersma) oraz wcześniej wspomniani studenci kierunku Informatyka z Wydziału Matematyki i Informatyki, zatrudnieni w CDRŚK (Bartosz Radzanowski, Jakub Malinowski i Michał Kownacki).
Głównym elementem prac był montaż nowych elementów i ponowne połączenie z rozmieszczonym na polu grupami anten. Uruchomienie systemu miało miejsce 18 czerwca, a po kontroli i przetestowaniu całości została przeprowadzona pierwsza, próbna obserwacja, określana w astronomii jako „pierwsze światło”. W naszym przypadku był to surowy obraz pokazujący całe niebo „widziane” przez nasze anteny w metrowym zakresie fal radiowych.
Bardzo miłym momentem podczas końcówki prac była wizyta JM Rektora, profesora Jerzego Przyborowskiego, któremu towarzyszył prorektor ds. nauki i współpracy międzynarodowej, prof. Jakub Sawicki, kanclerz UWM Bogusław Stec oraz Wiesław Jastrzębski – dyrektor gabinetu Rektora.
Czytaj dalej
